Telemark to najstarsza narciarska technika zjazdowa powstała w Norwegii w latach 60-tych XIX wieku. Jednak przez wiele lat wszędzie, poza krajem w którym się narodziła, była zapomniana. Obecnie zaczyna znowu powracać do łask - szczególnie w USA. Telemark jest techniką skrętu z tzw. "wolną piętą" - wiązanie telemarkowe jest podobne do biegowego - nie trzyma pięty. Najbardziej wyróżniającym elementem techniki telemarkowej jest wykonywanie charakterystycznego przyklękniecia podczas skrętu. Dzięki temu znacznie poprawia się równowaga w trakcie jazdy. Narciarz podczas takiego skrętu wygląda malowniczo i nie trudno jest go wyłowić spośród tłumu innych amatorów narciarstwa i snowboardu. Jak wyraził się jeden z naszych przyjaciół jest to "najbardziej konserwatywny widok jaki kiedykolwiek oglądałem". Większość elementów techniki skrętu jest identyczna jak w przypadku techniki alpejskiej, np. przeciwskręt, wygięcie boczne, praca kolanem, krawędziowanie, wyprzedzenie, odciążanie nart itd., ale jest też wiele dodatkowych elementów. Generalnie technika alpejska jest podzbiorem techniki telemark. Telemark jednak to nie tylko zjazdy i bieganie na nartach, ale również skoki będące nieodłącznym, choć niewątpliwie bardzo trudnym i wymagającym odwagi elementem tej techniki. Stąd wywodzą się współczesne zawody w skokach narciarskich na których wciąż sędziowie wysoko oceniają lądowanie tzw. telemarkiem. Telemarkowcy zaczynają zazwyczaj od bardzo prostych skoków, aby później wykonywać skomplikowane ewolucje o wiele mówiących nazwach: skok helikopterowy, skok z przegięciem maksymalnym itd. Ujmując rzecz jednym zdaniem: telemark to korzenie narciarstwa i jego kwintesencja: zjazd, biegi i skoki. Osoby uprawiające telemark zwłaszcza w USA, lubią z pewną przesadą mówić: "Uwolnij swą piętę, uwolnij swój umysł" (ang. "Free Your Heel, Free Your Mind").

Na początku należy zaznaczyć, że telemark nie jest techniką łatwą. Jego nauka wymaga dużej dozy wytrwałości i samozaparcia, jednak wszelkie ponoszone wysiłki i trudy nagradzane są satysfakcją i radością płynącą z czynionych postępów. Nie mam ambicji uczynienia z poniższego tekstu kompletnego podręcznika jazdy telemarkiem. Jeżeli chcesz nauczyć się tej techniki jazdy na nartach powinieneś(-aś) zaopatrzyć się w podręcznik z prawdziwego zdarzenia, np. "Telemark" autorstwa Stein O. Engel oraz Oystein Gjelsvik. Podręcznik ten można było jeszcze do niedawna nabyć w "Sklepie Podróżnika". Niemniej jednak poniższy tekst może posłużyć wszystkim początkującym albo zainteresowanym za wstęp. Zresztą, dla zaawansowanych też się coś znajdzie :0)

Stok Do nauki jazdy telemarkiem wybierz dobrze przygotowany stok, ubity, bez lodu, o niewielkim nachyleniu, jednak wystarczająco pochyły, żeby móc nabrać wystarczającej prędkości. Pamiętaj: skręcanie przy zbyt małej prędkości jest niejednokrotnie tak samo technicznie trudne jak przy zbyt dużej, więc nie bój się i dobierz odpowiednią prędkość.

Po co każdemu narciarzowi są wywrotki...
Po drugie, nie zrażaj się upadkami. Bez wielu upadków nie da się nauczyć dobrze i pewnie jeĄdzić na nartach, ani telemarkiem, ani na zjazdówkach. Jeżeli nie wywrócisz się, nie będziesz wiedział(-a) jak zapobiegać upadkowi. Jazda bez upadków, szczególnie na początku kariery narciarza oznacza przeważnie, że nie robi się już znaczących postępów, nie ma na nie nawet szansy, gdyż jeĄdzi się zbyt asekuracyjnie.

Pierwsze kroki
Naukę telemarku proponujemy rozpocząć od przyzwyczajenia się do nowych nart. Jeżeli jeĄdziłeś(-łaś) wcześniej na zjazdówkach, a nie miałeś(-łaś) do czynienia np. z biegówkami to problemem może być na początku nawet zwyczajne ustanie na nogach przez dłuższą chwilę, czy też kilka kroków. Dobrym ćwiczeniem jest jazda na wprost (bez żadnych skrętów) po niewielkiej pochyłości. Podczas jazdy powinno się ćwiczyć odpowiednią pozycję telemarkową, tzn. ten charakterystyczny przyklęk. W rzeczy samej - bardzo głęboka pozycja telemarkowa przypomina do złudzenia przyklęknięcie na jedno kolano. Podczas najgłębszego przyklęku obie nogi powinny być zgięte w kolanie pod kątem 90 stopni, a tułów wyprostowany. Uwaga! Nigdy nie rób pozycji szpadzisty (sylwetka mocno pochylona do przodu w wyklęku, większość ciężaru ciała na nodze przedniej, noga tylna bardziej wyprostowana w kolanie niż przednia). To bardzo poważny błąd, gwarantujący w dodatku szybką, efektowną i nie zawsze przyjemną wywrotkę. Tak więc trzymaj tułów prosto, ciężar ciała równo rozłóż na obie nogi (możesz nawet minimalnie bardziej obciążyć tylną) i staraj się wykonywać podczas jazdy na wprost rożnej głębokości przyklęki - raz na jedną, raz na drugą nogę.

Nie martw się i nie łam się!
Na tym etapie każdemu początkującemu telemarkowcowi przyda się pewna rada: gdy tracisz równowagę nigdy nie próbuj ratować się podpierając się rękami. To nic nie da, a można nabawić się kontuzji. Gdy podpierasz się ręką, w której trzymasz kijek, bardzo narażasz kciuka. Najdobitniej o tym świadczą liczby. W ciągu pierwszych trzech lat jeżdżenia telemarkiem miałem 3 razy pękniętego kciuka, a wybitego - nie zliczę. Niewiele gorszy w statystyce jest mój brat. Gdy zauważyliśmy na czym rzecz polega i przestaliśmy podpierać się rękami przy utracie równowagi, kontuzje się skończyły. Od dwóch lat nie mieliśmy, odpukać, takich problemów. W sumie jest to dosyć uciążliwa kontuzja utrudniająca w znaczący sposób póĄniejsze ewolucje - bez sprawnego kciuka nie można za bardzo wykorzystywać kijków, co podczas jazdy na nartach (nie tylko telemarkiem) generalnie prowadzi do zmniejszenia efektywności jazdy. Tak więc róbcie co chcecie, gdy tracicie równowagę, ale nie podpierajcie się rękoma.

Pierwszy skręt
Przyznam szczerze, ze sam do końca nie wiem jak to się dzieje, że skręcam gdyż odgrywa tutaj rolę bardzo wiele czynników: wszystkie które można wyszczególnić w technice alpejskiej plus jeszcze kilka innych, typowo telemarkowych. Nie będę przeprowadzał szczegółowej analizy, to temat na pokaĄnych rozmiarów książeczkę, nie na miarę tego artykuliku. Wspomnę tylko o najważniejszych sprawach, szczególnie z punktu widzenia początkującego. Pierwsze skręty spróbuj wykonać na dobrze przygotowanym, niezbyt nachylonym stoku, przy średniej prędkości. Jeżeli stok jest zbyt pochyły rozpocznij jazdę lekko w skos stoku i staraj się wykonać skręt do stoku (pod górę - tak aby się zatrzymać). Wykonaj średniej głębokości przyklęk telemarkowy - pamiętaj o prawidłowym obciążeniu nart! Noga przednia w skręcie jest jednocześnie nogą zewnętrzną skrętu. Pochylając do wewnątrz kolano nogi przedniej postaraj się wypchnąć piętę nogi przedniej na zewnątrz tak, aby zrobić bardzo rozciągnięty (do przodu) pług i wprawić przednią nartę w ślizg. Przód narty tylnej, gdy zaczniesz skręcać, powinien oprzeć się na narcie przedniej i pozycja powinna się ustabilizować. W takim skręcie możesz wytrzymać aż do zatrzymania, lub odpowiednio wcześnie wyprostować, zmienić przyklęk na przeciwny (nie brzmi to trochę dziwnie? Dla mnie tak...) i wykonać skręt analogicznie, tylko w drugą stronę. Gdy już wykonasz skręt zastanów się w jaki sposób były nachylone obie narty podczas tej ewolucji? Czy odbyła się ona generalnie na krawędziach wewnętrznych nart, czy może obie narty utrzymane zostały na tej samej krawędzi (np. obie narty na prawych krawędziach)? Powinieneś dążyć do tej drugiej sytuacji, aczkolwiek nie oznacza to do końca, że sytuacja pierwsza zawsze jest niepoprawna. Druga sytuacja zbliża nas do jazdy równoległej telemarkiem, do szybszej i mniej męczącej jazdy. W celu lepszego poznania całego bogactwa skrętu telemarkowego (odciążanie, przeciwskręt, wyprzedzenie, wygięcie boczne, praca kolanem) proponuje sięgnąć do wymienionej na początku strony książeczki. Z pewnością łatwiej zrozumieć niuanse techniki, gdy do dyspozycji ma się również ilustracje.

Dobrze, teraz może parę słów do bardziej zaawansowanych, ale początkującym też się przyda.

Kłopoty z tylną nartą Bardzo często, duże trudności sprawia zapanowanie nad tylną nartą w trakcie skrętu. Objawia się to zazwyczaj nie dokańczaniem skrętu telemarkowego - dostawianiem w ostatniej fazie zakrocznej narty zamiast utrzymaniem jej z tyłu. Często powodem tego może być przyzwyczajenie do techniki alpejskiej. Jednak niejednokrotnie problemem jest złe krawędziowanie tylnej narty - tak było i w naszym przypadku. Zamiast poślizgu bocznego tylnej narty (niezbędnego przy bardziej równoległej jeĽdzie telemarkiem), narciarz zacina tylną nartę (wewnetrzną krawedzią) i to nie pozwala mu dokończyć skrętu. Rozwiązaniem może być kilka cwiczeń, np. ćwiczenie ześlizgów (wybierz bardziej pochyły stok, dobrze przygotowany, ubity śnieg i staraj się ześlizgiwać w dół stoku bokiem cały czas zachowując pozycję telemarkową). Dalszym ćwiczeniem jest wykonywanie tylko ostatniej części skrętu - wielokrotnie (ustaw się ukośnie do stoku i rozpocznij jazdę, zrób wyklęk i zakręć w górę stoku (nie w dół!) aż do zatrzymania cały czas pamietając o dobrej pozycji i prawidłowym obciążeniu nart). Gdy to już dobrze wychodzi proponuję stopniowo zmieniać kierunek startu, tak aby wykonywać bardziej pełne łuki. Radzę również nie zapominać o niedocenianej ewolucji, jaką jest pług telemarkowy (odsyłam do wspommnianej literatury). Elementy tego skrętu wielokrotnie przydawały mi się w trudniejszych sytuacjach i warto czasami go sobie przypomnieć.

Na marginesie tych rozważań warto się zastanowić, czy telemarku nie powinno się uczyć na bardziej miękkich butach. Takie zdanie nawet znalazłem w książeczce "Telemark". Nauka w delikatniejszych butach powoduje lepsze i szybsze opanowanie rownówagi i wyczucia zachowania nart, co w efekcie przekłada się na lepszą technikę, pomimo znacznie częstszch wywortek. W cięższych butach wiele błędów technicznych zostanie zamaskowanych, ale kosztem wysiłku i gorszej efektywności. Jednym słowem w lżejszych butach jeĽdzi się albo technicznie poprawnie, albo wcale. Oczywiście, skrajności nie są zazwyczaj najlepsze i nie polecałbym nauki w bardzo miękkich butach.

Kombajn zbożowy
Czytając poprzednie punkty można odnieść wrażenie, że podczas skrętu telemarkowego bardziej istotną rolę pełni narta przednia. Nie do końca jest to prawdą. Rzeczywiście, na początku łatwiej jest początkować skręt nogą przednią i tak powinny chyba przebiegać pierwsze ćwiczenia. Niemniej jednak dalsze postępy w dużej mierze uzależnione są od tego co robi się z nogą zakroczną. Okazuje się, że przy pewnym poziomie umiejętności łatwej inicjuje się skręt nogą tylną. Do wykonania tego skrętu nie wykonuj zbyt głębokiego przyklęku. Wyobraź sobie, że zamiast skręcać stopę nogi przedniej (poprzez wypchnięcie pięty na zewnątrz), co wiąże się z dość dużym wysiłkiem, nieznacznie skręcasz - ale stopę nogi tylnej i to w kierunku przeciwnym do zamierzonego skrętu. Ruch ten wiąże się z lekkim wypchnięciem kostki nogi tylnej do wewnątrz skrętu, co powoduje odpowiednie krawędziowanie narty. Widziałeś(-łaś) kiedyś kombajn zbożowy? Dwa wielkie przednie koła, i dwa maleńkie tylne. To właśnie tylne koła są skrętne i mimo że takie małe, z powodzeniem sterują wielkim kombajnem. Tylne koła skręcają się, rzecz jasna, w kierunku przeciwnym do kierunku skrętu. Analogia wystarczająco jasna? Mam nadzieję, że tak. Dodam jeszcze, że nie wpadłem na tą technikę analizując pracę kombajnu. Po prostu wyczytałem to na jakiejś stronie internetowej i niech Bóg wynagrodzi w dzieciach autorowi tamtej porady, to naprawdę działa! Olbrzymia różnica w jeździe.

Głębokie przyklęki a ekonomia jazdy
Zacznę może od wyjaśnienia, w jakim celu, do licha wykonuje się te dziwne przyklęki podczas jazdy telemarkiem. Przyczyna jest prozaiczna: przyklęk poprawia stabilność przód-tył i dodatkowo powoduje obniżenie środka ciężkości. Przyklęk jest więc przydatny, gdy istnieje konieczność zwiększenia stabilności, np. podczas jazdy przy dużej prędkości; w przypadku bardzo zróżnicowanego bądź ciężkiego śniegu, itp.; lub gdy po prostu mamy problemy z utrzymaniem równowagi. Niestety głęboki przyklęk ma też poważne wady: jest bardzo męczący, co jest szczególnie dotkliwe jeżeli dodatkowo mamy ciężki plecak; powoduje zmniejszenie dynamiki jazdy - utrudnione jest odciążanie nart, co jest elementem niezbędnym do jazdy w głębokim śniegu, nie da się wykonywać w takiej pozycji szybkich, krótkich skrętów, itp. Tak więc jeżeli nie potrzebujesz, to nie wykonuj przyklęku! Przy pewnym poziomie wprawy wystarczy w większości przypadków niewielki wykrok, czasami nie większy niż na długość buta. Oczywiście zdarzają się sytuacje, w których powinno się zejść niżej, a nawet trzeba, musisz jednak dbać o to, żeby nie stało się to regułą. Dostosuj głębokość przyklęku do potrzeb.

Zaprezentowane są tutaj podstawowe informacje dotyczące sprzętu narciarskiego używanego w turystyce górskiej, a przede wszystkim sprzętu telemarkowego.
- Narty do telemarku
- Wiązania telemarkowe
- Buty telemarkowe
- Foki
- Kijki
- Saneczki
- Narty do telemarku

Narty do telemarku obejmują bardzo szeroki wachlarz typów - od zjazdowych (niewiele rożniących się od zwyczajnych zjazdówek), poprzez narty turystyczne (szersze, z łuską, czasami nawet narty turowe), aż do nart o charakterystykach czysto biegowych (minimalne taliowanie, wysoki profil, bardzo duża sprężystość). Podobnie jak w przypadku butów, wybór narty powinniśmy uzależnić od tego jaki rodzaj turystyki preferujemy, w jakim terenie, jakie są nasze umiejętności i czy chcemy je rozwijać.

Aby ułatwić wybór, zamieszczam poniżej kilka praktycznych rad:

- nigdy nie kupuj narty bez metalowych kantów, chyba że zamierzasz poruszać się wyłącznie po płaskim, niektóre narty mają metalową krawędź tylko w środkowej części narty - jest o rozwiązanie wystarczające, o ile nie zamierzasz wykonywać bardziej skomplikowanych skrętów, w przeciwnym wypadku polecam narty o pełnej krawędzi,
- do turystyki polecam narty z łuską, narty gładkie (na smar) niestety słabo się spisują w górach ze względu na duże różnice w rodzaju śniegu na różnych wysokościach (no chyba że zjadłeś zęby na smarowaniu nart?,
- w przypadku długich, ostrych podejść przydatne są foki, trzymają nieporównalnie lepiej niż łuska czy smar tylko trzeba je oczywiście mieć,
- narty silniej wytaliowane (patrząc od góry na nartę - wąskie w środkowej części szersze z przodu i z tyłu) ułatwiają skręcanie, nieco gorzej się w nich biega narta o wyższym profilu (patrząc z boku) i bardziej sprężysta dobrze nadaje się do chodzenia i biegania, gorzej do zjazdu (źle tłumi drgania i słabo trzyma na twardej nawierzchni).

Jaką długość powinny mieć narty? To wszystko zależy od kilku czynników, m.in. od:
-umiejętności narciarskich
-planowanego zastosowania sprzętu
-rodzaju narty
-szerokości narty
Generalnie, dłuższa narta oznacza większe problemy przy skręcie, szczególnie w głębokim śniegu, większe zmęczenie przy podejściach, natomiast dzięki większej powierzchni większą wygodę przy chodzeniu po nieubitym śniegu (po terenie płaskim) - narciarz nie zapada się tak głęboko. Teoretycznie dłuższa narta lepiej trzyma w skręcie, bo jej krawędź jest dłuższa (ma to znaczenie np. na lodzie), w praktyce jednak dzięki dobrym krawędziom stosowanym w nowoczesnych nartach również krótsze narty się dobrze spisują. Biorąc pod uwagę własne doświadczenia proponuję wybrać narty krótsze, natomiast w miarę szerokie. W przypadku śladówek długość nart powinna być 10-15 cm większa niż wzrost narciarza, natomiast 0-10 cm większa w przypadku zjazdówek lub nart turowych. Osobiście bardzo zainteresowało mnie zastosowanie przez naszych znajomych (Artura i Pawła) nart turowych do telemarku. Wydają się być ciekawym kompromisem pomiędzy nartami zjazdowymi a śladówkami (chociaż bliżej tych pierwszych). Aby przystosować je do turystyki bez konieczności wykorzystania fok, a tym samym umożliwić np. techniki nordyckie (biegowe) można samemu zrobić łuskę pod nartą. Oto jak nasi znajomi sobie poradzili: "Pisakiem zaznaczyć na ślizgu prostopadle do krawędzi nart linie w odstępach około 2,5- 3 cm. Półokrągłym dłutkiem nacinać rzędami pod katem ok. 20-30 st. (do powierzchni ślizgu narty) na głębokość taką jak się chce, lub na jaką pozwala ślizg, zwykle 1-1,5 mm. Ostrym nożem odciąć powstałe zadziory prostopadle do powierzchni ślizgu. Trzeba to robić dokładnie bo właśnie te wycięte 1 mm powierzchnie zapewniają trzymanie na śniegu. Z czasem się zaokrąglają i łuska już tak dobrze nie trzyma, ale można ją dociąć i będzie jak nowa. Za pierwszym razem lepiej jest wyciąć mniej łusek w rzędzie i mniej rzędów. W miarę potrzeb można dociąć (w nartach turowych robiłem to na trzy razy po każdej "stromszej" wycieczce :-)). Dobrze jest operacje "łuska" przeprowadzać w dwie osoby, jedna nacina dłutem, a druga odcina zadziory."

Wiązania telemarkowe
Klasyczne wiązanie turystyczne to wzmocnione wiązanie typu Nordic 75 mm 3 Pin. Łatwo jest je poznać po charakterystycznej obejmie i (jak sama nazwa wskazuje) trzech bolcach do mocowania buta. But ma przedłużoną podeszwę z przodu podobnie jak w wiązaniach typowo biegowych. Wiązanie NNN BC (New Nordic Norm Back Country) ma nieco odmienną konstrukcje - beleczka w dziobie buta przytrzymywana przez zaciski w wiazaniu, dwie mocne prowadnice i często piętka z ząbkami. Kolejnym spotykanym rozwiązaniem są wiązania ze sprężyną, czyli popularne dawniej kandahary. Tego typu wiązania są wskazane, jeżeli chcemy uzyskać dobre trzymanie buta, a przez to większą kontrolę nad nartą. Dalej są to wiązania Nordic 75, niemniej jednak nie ma już tam tych trzech bolców, nie są potrzebne. Wiązania typu Nordic 75mm 3Pin bardzo dobrze nadają się do turystyki przełajowej, niestety gorzej spisują się podczas zjazdów. W tym typie wiązania cały but trzymany jest przez trzy niewielkie bolce, które z biegiem czasu niszczą podeszwę i but zaczyna "gonić". Dlatego jeżeli chcemy zapewnić sobie kontrolę nad nartą i komfort podczas zjazdów należy zdecydować się na wiązania typu Chilipepper albo Kandahar. Wiązania typu NNN BC są nieco delikatniejsze niż Nordic 75, niemniej jednak nie występuje w nich efekt "wyrabiania się wiązania" jak w przypadku 3 Pin. Dotychczas używaliśmy wiązań BC i bardzo sobie je chwalimy. Dotychczas jedyną firmą, o której wiem, że produkuje wiązania BC jest Rotefella. Szczególnie udany jest model Automatic - można zapiąć i odpiąć nartę bez schylania się. Jaki typ wiązań jest najlepszy? Ten temat wywołuje dosyć dużo emocji wśród miłośników telemarku i najczęściej dotyczy wiązań NNN BC i Nordic 75 mm. Cały spór można zawrzeć w kilku zdaniach: Nordic 75 jest wiązaniem wytrzymalszym, ale też cięższym - ze względu na buty. NNN BC jest delikatniejsze, lżejsze, ale też się dobrze spisuje. Dlatego do czystego zjazdu proponuję Nordic 75 Chilipeper albo Kandahar jako wytrzymalsze i lepiej prowadzące nartę, do lekkiej turystyki NNN BC jako lżejsze i wygodniejsze, natomiast do połączenia zjazdu i turystyki - to lub to. Jeszcze jedna istotna uwaga odnośnie montowania wiązań Nordic 75. Ze względu na znaczną szerokość tego rodzaju wiązania, często zdarza się, że podczas skrętu, przy większym nachyleniu narty, but razem z wiązaniem ryje w śniegu, co np. na twardej nawierzchni (np. na zlodzonym stoku) może skończyć się oderwaniem krawędzi narty od śniegu i utratą przyczepności, a w najlepszym wypadku pogarsza parametry skrętu. Dlatego wiązania Nordic 75 zawsze powinno montować się na specjalnych płytach podwyższających, które powodują, że but razem z wiązaniem znajdują się nieco wyżej, co pozwala na głębsze skręty. Dostępne są cztery rozmiary płyt podwyższających: 1.25cm, 2cm, 3cm i 4.5cm. Płyty o wysokości 4,5cm stosuje się właściwie tylko do nart zjazdowych. Najniższa płyta zalecana jest do turystyki. Niestety wiele osób wogóle nie wie o konieczności stosowania takich płyt, a co gorsza trudno je w Polsce kupić. W wiązaniach NNN BC stosuje się gumowe odbijacze. Przeważnie są to odbijacze czarne. Niestety są one zbyt miękkie do zjazdu co powoduje niejednokrotnie nieprawidłowe zachowanie narty zakrocznej w przypadku, gdy nie jest wystarczająco dociążona. Istnieją jeszcze odbijacze białe, jednak są one zbyt twarde, a poza tym cięzko je zdobyć. Na szczęście można skutecznie zaradzić temu problemowi samodzielnie poprzez utwardzenie czarnych odbijaczy. Oto sposób Artura: Przy utwardzaniu czarnych gumek trzeba bardzo dobrze odtłuścić i wyczyścić puste przestrzenie, żeby silikon jako tako się trzymał (nie łączy się z gumą na 100%). Za pierwszym razem nie zrobiłem tego i mi wszystko wyleciało w kawałkach do środka wiązania. W gumkach jest 5 pustek. W zależności od potrzeby można zapchać silikonem wszystkie (będą twardsze) lub np. co druga (miększe - "kieszeń"). Chyba najlepiej użyć czystego silikonu, a nie jakiś innych mas np. akrylu, bo gumka bardzo pracuje a tylko silikon jest wystarczająco elastyczny. Zresztą i tak po jakimś czasie się rozwala i najlepiej jest go wymienić (w zeszłym sezonie dwa razy).

Buty telemarkowe
W przypadku butów mamy bardzo duży wybór (przynajmniej w teorii) - wiodące firmy to Garmont, Scarpa, Rossignol, Alpina, Artex, a także kilka innych. Przekrój obejmuje buty skórzane, skórzano-plastikowe oraz plastikowe. Najtwardsze modele plastikowe w rzeczywistości niewiele różnią się od butów zjazdowych. Jakie buty wybrać? Wszystko zależy jak bardzo zależy Ci na wygodzie chodzenia, a jak na wygodzie zjazdu, czy telemark jest dla Ciebie tylko pewną pomocą w turystyce, czy może elementem, bez którego wyprawy zimowe tracą w znacznej mierze swój urok. Wydaje się, że dobrym kompromisem są buty skórzano-plastikowe bądź najlżejsze modele butów plastikowych(np.Crispi Super Telemark, Alpina 2500, Alpina 5000, Garmont Libero, ew. Garmont Veloce). Dobrze zachowują się podczas zjazdu i jednocześnie nadają się do turystyki.

Foki
Foki to specjalne pasy mocowane pod nartą umożliwiające podchodzenie pod bardzo strome stoki. Dawniej były to pasy z futra foczego (stąd nazwa) włosiem skierowane w tył narty. Efektem tego był niewielki opór stawiany przez nartę z foką przy ruchu narty w przód, a jednocześnie niemożność zsunięcia się nart w tył (pod włos). Obecnie futro focze zastąpiono tworzywami sztucznymi. Foki można mocować albo przy pomocy specjalnych pasków, albo klejem, przy czym foki z klejem można bez szkody dla ślizgów ściągać i zakładać wielokrotnie. Podczas zakładania fok klejonych należy zwrócić uwagę, aby ślizg nie był mokry, zalodzony bądź wysmarowany klistrem. Wtedy rzadko zdarza się, aby klej dobrze chwycił. Foka powinna być węższa od narty o około 1cm (po 0,5cm z każdej strony), tak aby krawędzie narty były na wierzchu.

Foka klejona może być mocowana na dwa sposoby:
- przy pomocy euro-tipu i haczyków;
- oraz przy pomocy zwyczajnej klamerki.

Euro-tip to gumowa część napinająca fokę od przodu. Stosowanie euro-tipu pociąga za sobą konieczność istnienia specjalnego haczyka, który zaczepia się o tył narty. Taką fokę zakłada się od tyłu narty począwszy. Najpierw należy zamocować haczyk do tyłu narty, następnie przykleić fokę do narty i na koniec naciągnąć euro-tip i zahaczyć go o dziób narty tak, aby foka była przezeń napinana. Drugi rodzaj mocowania (przy pomocy zwyczajnej klamerki) jest prostszy. Na przodzie foki jest tylko metalowa klamerka, którą należy założyć na dziób narty, a następnie przykleić fokę do ślizgu, idąc od przodu do tyłu. Foka przy takim mocowaniu powinna kończyć się ok. 10 - 15cm przed końcem narty.

Kilka istotnych uwag odnośnie korzystania z fok:

- nigdy nie przechowuj wilgotnych fok, zawsze je wysusz jeżeli nie będziesz z nich przez jakiś czas korzystał
- podczas noclegu zastanów się, czy nie warto zdjąć fok z nart na noc, tak aby się nie zalodziła
- podczas wyprawy, gdy nie używasz fok, złóż je klejem do siebie i delikatnie zwiń. Nie zakładaj foliowego paska za każdym razem bo się bardzo szybko potarga. Paska używaj, gdy przechowujesz foki przez dłuższy okres czasu, np. przez lato. Jeżeli klej się zniszczy lub zestarzeje, można go odnowić kupując specjalny klej do fok. Jeżeli ubytek jest niewielki to należy posmarować (lub popsikać) klejem to miejsce i gotowe. W przypadku konieczności gruntownej renowacji należy usunąć stary klej. Można to zrobić przy pomocy żelazka i np. papieru pakunkowego (takiego szarego). Nakładasz papier na fokę i prasujesz go żelazkiem. Klej powinien przykleić się do papieru. Sam nigdy tego nie robiłem, ale taki sposób opisują różni ludzie na listach dyskusyjnych

Kijki
Dobór rodzaju stosowanych kijków narciarskich jest w zasadzie kwestią gustu. Należy jednak pamiętać o tym, że długość kijków stosowanych do wędrówki jest dłuższa niż do zjazdu. Kijki biegowe powinny sięgać do ramion narciarza, ponadto znaczący wpływ na komfort marszu (przede wszystkim w głębokim, nieprzetartym śniegu) ma wielkość talerzyków. Zbyt małe będą powodować bardzo głębokie zapadanie się kijków w śniegu (grubość pokrywy śnieżnej jest zdecydowanie korzystniej sondować innymi metodami) i przez to niewygodny i męczący marsz. Zbyt duże z kolei powodują, że przy większym nachyleniu kijka ostrze kijka będzie traciło kontakt z podłożem opierając się na talerzyku. Najlepszym rozwiązaniem są talerzyki duże, ale asymetryczne, takie jednak niestety dosyć trudno dostać. My od kilku lat z powodzeniem stosujemy kijki teleskopowe, które umożliwiają regulację długości w zależności od potrzeb (zjazd, marsz, ostre podejście). Sprzęt tego typu mimo na pozór filigranowej budowy okazał się wytrzymały i jak dotąd nie uległ uszkodzeniu nawet w czasie dynamicznej jazdy na stoku.

Saneczki
Godnym polecenia sprzętem do odbywania zimowych wędrówek są lekkie plastikowe saneczki, które można kupić w sklepach sportowych za kilkanaście złotych. Po przytroczeniu saneczek do plecaka i sporządzeniu prostej uprzęży można ciągnąć bagaż po niezbyt głębokim śniegu. To proste rozwiązanie odciąża plecy, co podczas całodziennych, a tym bardziej wielodniowych marszów z ciężkim plecakiem zostanie bardzo szybko docenione.

Autor: Grzegorz Rogowski
Źródło: Polska Strona Telemarkowa